Kemik büyümesi ve gelişmesi ana rahmindeki ilk haftalardan başlayarak bütün çocukluk boyunca devam etmekte ve kız çocuklarında 15-16 yaşlarına kadar, erkek çocuklarında ise 17-18 yaşlarına kadar sürmektedir. Kemik, büyüyen ve sürekli olarak kendini yenileyen bir dokudur. Kemiğin eski hücreleri aralıksız olarak atılmakta (resorpsiyon), yerlerine yenileri üretilmektedir. Çocukluk döneminde bu kemik yapılarının yenilenmesi özellikle yoğundur.

Bir yıl içinde çocuğun kemik dokusunun %50’si ila %100’ü yenilenmektedir. Bu oran erişkinlerde %5 ila %10 arasındadır. Yani, her 1-2 yılda bir çocuğunuzun iskeleti tamamıyla yenilenmektedir. Bu süreç, ana rahminde başlayıp yaklaşık 20 yaşına kadar devam etmektedir. Çocuğun sağlıklı gelişimi ve kemiklerinin güçlenmesi için besinlerindeki kalsiyum içeriği büyük önem taşımaktadır. Kalsiyum her şeyden önce kemiklerimizin ve dişlerimizin temel yapı maddesidir. Vücudumuzdaki kalsiyumun %99’u kemiklerimizde bulunmaktadır. Geri kalan %1’i de daha az önemli değildir. Bu %1’lik kalsiyum, bütün hücrelerin, organların ve sistemlerin doğru çalışması için önemli bir rol oynamaktadır.

Kalsiyum Şart

İnsan bünyesi yaşamsal birçok fonksiyonunu yerine getirebilmek için kalsiyuma ihtiyaç duymaktadır. Gerekli kalsiyum ihtiyacı sağlanmadığında da, bu ihtiyacını kemiklerden alacağı kalsiyumla karşılamaktadır. Bu nedenle de kemikler git gide daha zayıf düşmektedir. Vücudumuzun ihtiyacı olan kalsiyum, besin yoluyla karşılandığında kemik dokusundan kalsiyum almak zorunda kalmayacak, gelişimi için gerekli olan bu yapı maddesini besinlerden alacaktır. Bu, çocuklarda ve gençlerde kemiklerin büyüyüp sertleşmesi nedeniyle, kemik oluşumunda büyük önem taşımaktadır.

Kemik kitlesinin beslenme ile ilişkisi için de en önemlisi beslenme yoluyla alınan kalsiyum oranıdır. Kalsiyum her şeyden önce süt ürünlerinde, bakliyat ve kurutulmuş meyvelerde bulunmaktadır. Ayrıca güneş ışınları da kemik gelişimi için çok önemlidir. Bu nedenle açık havada bol egzersiz yapmak da sağlıklı büyüme açısından büyük önem taşımaktadır. Geri kalan ürün gruplarının yok denecek kadar az tüketilmesi nedeniyle süt ürünleri kalsiyum alımında en önemli rolü oynamaktadır. Kalsiyum ihtiyacı yaşa göre değişmektedir ve çocuklarda günlük ihtiyaç, 800-1200 mg’dır. Fakat yapılan araştırmalar da göstermektedir ki, Türkiye’de her iki çocuktan biri Kalsiyum eksikliği problemiyle karşı karşıyadır.

Raşitizm

Çocukta kemiklerin doğru büyümesi ise yalnızca kalsiyum ve D vitamininin birarada verilmesi ile sağlanabilmektedir. D vitamini, yağlarda eriyen ve insan bünyesine iki kaynaktan alınan bir vitamindir: Alınan besinlerden ve güneş ışınlarının etkisi altında gerçekleşen dermatolojik sentez olayından karşılanmaktadır. D vitamini, kalsiyumun kemiklerde doğru yerleşmesi ve kalsiyumun görevini yerine getirmesini sağlamaktadır. D vitamini, vücutta kalsiyumun emilimini artırmakta, kemiklerde bu kalsiyumun özümsenmesini kolaylaştırarak, doğru, sağlıklı büyüme ve gelişme sağlamaktadır.

Kalsiyum ve D vitamini eksikliğinde, toplumun genelinde çocuklarda riketse (raşitizm) ve erişkinde osteomalaziye gibi hastalıklarla karşılaşılmaktadır. D vitamini eksikliği, alınan kalsiyumun bağırsaklarda emilimini azaltmakta ve zaten var olan eksik alımını daha da eksiltmektedir. Buna paralel olarak çocuk diyetlerinde besinlerle kullanılan katkılardan alınmakta olan fosforun yüksek olması bu bileşenlerin plazma içinde ve hücre dışı sulardaki bozuk orantılı olmasına yol açmakta, bunu da kalsiyum ve fosfor homeostazı bozuklukları, kemik oluşumu bozuklukları takip etmekte, yoğun büyüme döneminde kemik gelişimine olumsuz etkileri olmaktadır.

Yeterli Alınmazsa

Uzun süreli D vitamini eksikliği, sonunda kemik zayıflığına yol açabilmektedir. İlk üç yaş içindeki çocuklarda bu durum, kemik deformasyonlarına, özellikle de uzun kemiklerin deformasyonuna neden olmaktadır. Yoğun büyüme çağındaki çocuklarda ve gençlerde alınan besin içindeki kalsiyum içeriğinin düşük olması yanında D vitamini eksikliği, sınırlı boy uzamalarına, kemik mineralizasyon oranının düşmesine ve sonunda genetik potansiyelin tam olarak kullanılması imkanından faydalanamama, kemik kitlesinin maksimum değere ulaşamaması gibi sonuçlar doğurmaktadır. Kemik kitlesinin düşük maksimum değeri ileride involsif osteoporoz (kemik kitlesinin azalması ve kemiğin mikro mimarisinin bozulması sonucu kemiklerin kırılganlığının artması ile karakterize sistemik bir iskelet bozukluğu) gelişimi için en önemli etmenlerden biri olarak kabul edilmektedir.

Günlük beslenme sırasında yeterli miktarda kalsiyum alınmadığı takdirde, kemiklerimizdeki kalsiyum zamanla, özellikle de 50 yaşından sonra azalmaktadır. Kemik kütle kaybı; kadınlarda %45, erkeklerde %15-20’yi bulabilmektedir. D vitamini eksikliği halinde kalsiyum emilim randımanı, %30-35’ten %15’in altına düşmektedir.

Çocuklar tarafından D vitaminiyle zenginleştirilmiş besinler, bebeklik döneminde anne sütüyle birlikte ek gıdalara geçildiği dönemden itibaren alınmalıdır. D vitaminiyle zenginleştirilmiş besinler, aşırı doz riskini beraberinde getirmez, çünkü besinler deride sentezi yapılan D vitamininden farklı yapıda güvenli vitamin miktarları içermektedir. Vücudumuz deri sentezi ile alınan D vitamininin aşırı dozlarından da otomatik olarak kendini korumaktadır. Güneş ışınları, ihtiyaç fazlası D3 vitamininin oluşumuna neden olmaz ve böylece zehirli doz birikimi önlenmiş olur.

Acıbadem Sağlık Grubu Medikal Direktörü ve Genel Cerrahi Uzmanı Prof.Dr. Metin Çakmakçı 

Çocuklarınızın Sağlıksız Beslendiğini Düşünüyor musunuz?

Evet
Hayır
Fikrim Yok